نام كاربري :     رمز عبور :             .:: ::.
فهرست اصلي
 
هماهنگی امور استان ها
 
هماهنگی امور استان ها
 
خبرنامه
 
 
برترين مقالات
  1 . آشنایی با برخی فعال... 7503 بازديد   2 . تاثير قصه هاي قرآني... 5525 بازديد   3 . آموزش ساخت عروسك نم... 5121 بازديد
 
نظرسنجی
 
آیا سامانه معاونت فرهنگی تاکنون پاسخگوی نیاز شما بوده است؟



لیست نظرسنجی ها
 
آمار سايت

  بازديد امروز : ۵۸

  بازدید کل : ۲,۶۷۱,۸۲۸

  بازدید دیروز : ۲,۷۴۸مرتبه

  افراد آنلاین : ۲۱ نفر

  تعداد مطالب : ۱,۴۳۹

 
خواندن خلاق کودکان چیست؟

۲۱ / ۲ / ۱۳۹۰

 

  • خواندن چگونه کنشی است؟

خواندن، فرایند دریافت معنای واژگان مکتوب است. خواندن، فرایند درک یک متن از راه رمز خوانی است. خواندن چنان چه تنها به رمزخوانی مکانیکی واژ گان بیانجامد و درک آن ها را در پی نداشته باشد، بی نتیجه است و بدون آن که کنش های بعدی را به همراه داشته باشد، در همان نقطه به پایان می رسد. اما اگر خواندن با درک عمیق مطلب همراه باشد، کنش های بعدی همچون ایجاد لذت، پاسخگویی به پرسش ها و کنجکاوی ها، ایجاد تخیل، ایجاد سنجش و ایجاد تفکر را در پی خواهد داشت. به این گونه خواندن، خواندن خلاق می گویند. هنگامی که کودک الفبای زبانی را می آموزد و در پی آن، خواندن واژه ها را فرا می گیرد، به مهارت خواندن از راه کدهای نوشتاری که همان الفبا هستند ، دست یافته است. اما رمز خوانی کدهای نوشتاری به تنهایی نمی تواند درک مطلب و در پی آن روان خوانی را به همراه داشته باشد. برای خواندن خلاق یا به عبارت دیگر، درک مطلب و ایجاد کنش های متوالی، ذهن خواننده باید در مراحل خواندن فعال باشد و با متن در گیر شود.

  • یادگیری خواندن از چه هنگام آغاز می شود؟

از هنگامی که کودک با زبان نوشتاری در دنیای پیرامون خود برخورد می کند، فرایند یادگیری خواندن آغاز می شود . بین مهارت های گفتاری و خواندن و نوشتن پیوند نزدیکی وجود دارد. یادگیری خواندن به همان دلیلی آغاز می شود که کودک حرف زدن را یاد می گیرد. هنگامی که کودک تلاش می کند از محیط خودآگاه شود، به سرعت در حال آگاه شدن از ارزش ارتباطات است. بنابراین هر چه زودتر خواندن را با کودک آغاز کنید، او زودتر مهارت های اولیه برای رسیدن به مرحله ی خواندن خلاق و عمیق را کسب خواهد کرد.

خواندن خلاق روندی است که از ابتدای تولد آغاز می شود. کودک واژه ها را که از آواهای گوناگون تشکیل شده است، می شنود، آن ها را به ذهن می سپارد، سپس تعمیم شان می دهد، به تدریج معنی جمله ها را که از ترکیب واژه ها ساخته شده اند، درک می کند و جایگاه فاعل، مفعول و فعل را می شناسد. با پشت سر گذاشتن این روند چند ساله، در آغاز آموزش رسمی، به هنگام آموزش الفبا ( رمز خوانی متن ) ، با یک نگاه گذرا به متن ، واژه هایی را که با ماهیت آن ها به خوبی آشنا شده است، حدس می زند و به راحتی می خواند. در چنین شرایطی، کودک نیاز به مکث روی تک تک صداها و آواها ندارد. او با پیش بینی و حدس خود که براساس درک معنا به وجود آمده است، متن را به شکلی روان می خواند. ادبیات اثر بزرگی بر رشد زبانی کودک دارد. کتاب های خوب، مجال گوش سپردن به آواهای زبانی و تمرین و تجربه با این آواها را برای کودکان فراهم می آورند. رشد و پرورش زبانی، همپای ورود کودکان به دبستان تداوم می یابد و با ارتقای آن ها به کلاس های بالاتر تقویت می شود آن دسته از کودکان که در دوره ی آمادگی و پایه اول در زبان و بیان شفاهی مهارت بیشتری دارند، در پایه های بعدی در خواندن و نوشتن نیز از بهترین ها هستند. زبان و بیان نوشتاری روانی دارند و گنجینه ی واژگان شان پربارتر است و از حروف ربط و ترکیبات پیچیده برای بیان مطالب و افکار خود و توصیف استفاده می کنند. بنابراین آموزگاران، کتابداران و پدران و مادران باید نسبت به رشد و پرورش زبان شفاهی کودکان بیشتر توجه نشان دهند و این مرحله را نادیده نگیرند. ادبیات با ارائه ی الگوهای زبانی و محرک هایی برای انجام فعالیت های مربوط به گفتار و نوشتار، گنجینه ای اساسی و سرنوشت ساز به شمار می آید.

  • نقش خواندن خلاق در یادگیری کودکان

خواندن خلاق یا به عبارت دیگر خواندن همراه با درک مطلب، کودک را در همه ی درس ها یاری می رساند. در حال حاضر دانش آموزان به سبب کسب مهارت های خواندن مکانیکی، در یادگیری مطالب بیش از درک مطلب، به حفظ کردن آن ها اکتفا می کنند. ضعف بسیاری از دانش آموزان در یادگیری ریاضی، فیزیک یا علوم انسانی نیز مربوط به همین عدم درک مطلب است . به عبارت کلی آن ها به روش خلاق متن را نمی خوانند.

  • روند خواندن خلاق

روند خواندن خلاق از بدو تولد با کودک آغاز می شود و بنابراین بخشی از اجرای آن به عهده ی خانواده است. متاسفانه خواندن با کودکان در خانواده های ما جای اندکی دارد. بنابراین، مربیان و آموزگاران وظیفه دشوارتری بر عهده دارند. بار سنگین آشنا کردن کودکان با جادوی کتاب، بر دوش بزرگسالان است. این که کتاب تا چه اندازه در زندگی کودک چشمگیر باشد، بستگی به شگردها و تلاش بزرگسالان دارد. بزرگسالان، کتاب در اختیار کودکان می گذارند و با مطرح کردن ادبیات، میراث ادبی را که در برگیرنده ی شعرهای کودکانه، داستان های تصویری و قصه های عامیانه است، منتقل می کنند. یکی از مهمترین ارزش ها ی ادبیات، لذت وسرگرمی است. نقش برجسته ی دیگری که ادبیات دارد، شناخت میراث فرهنگی خود و ارج نهادن به آن است. کودک به کمک ادبیات با شیوه های برخورد انسان ها و دشواری های زندگی خود آشنا می شود و از شخصیت های داستان ها می آموزد که چگونه با گرفتاری های مشابه برخورد کند و احساسات دیگران را درک کند. در هر بحثی درباره ی ارزش ادبیات باید بر نقش آن در رشد و پرورش و گسترش تخیل تاکید کرد. کودکان با کتاب به دنیاهایی سفر می کنند که بر تجربه های مبتنی بر تخیل آن ها می افزاید. انسان در دوران کودکی به ارزش هایی از ادبیات دست می یابد که آثار ژرف آن ها در بزرگسالی بر او پدیدار می شوند. کودکان در هر مرحله از رشد خود به کتاب هایی ویژه نیاز دارند. این کتاب ها پیشروی آنان را به سوی مرحله ی بعدی ممکن می سازند. مربیان و آموزگاران می توانند با به کار گیری متن های خلاق ، کودکان را از دوره ی آمادگی در مسیر خواندن خلاق قرار دهند تا آن ها گام به گام مهارت های لازم را کسب کنند.

  • آموزش رسمی و گام های نخستین در خواندن خلاق

در سال های ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ میلادی آموزشگران بر این باور بودند که آموزش رسمی خواندن نباید پیش از سن شش و نیم سالگی آغاز شود. آن ها معتقد بودند که کودک باید به سطح مناسبی از رشد برسد تا به اطلاعات بنیادی درباره ی سواد دست یابد. امروزه این نظریه رد شده است. زیرا روشن شده است که خواندن مانند راه رفتن یا دویدن از یک زمان خاص در روند رشد کودک آغاز نمی شود ، بلکه مهارتی است که در یک طول زمانی به دست می آید . کودک پیش از شروع آموزش رسمی ، مهارت هایی همچون سخن گفتن و بیان کردن را که مهارت های پایه در جهت خواندن خلاق است ، فرامی گیرد. کودک برای رسیدن به سطح خاصی از ادراک که لازمه خواندن خلاق است ، مراحل مختلفی از شناخت را طی می کند و مهارت های گوناگونی را به دست می آورد. بنابراین برای آن که آموزش رسمی با موفقیت انجام گیرد و کودک به سطح بالایی از ادراک به هنگام خواندن برسد، والدین و مربیان باید با سهیم شدن کتا ب های گوناگون با کودکان، از زمان تولد تا هنگام ورود به مدرسه ، کودک را در کسب مهارت های زبانی و شناختی یاری رسانند .

  • خواندن خلاق به چه نوع موادی نیازمند است؟

بحث یادگیری زبان یا سواد از راه ادبیات، بحثی است که سال هاست در سامانه ی آموزشی کشورهای پیشرفته آغاز شده است و اکنون به عنوان یک اصل ثابت در مدارس پیاده می شود و مواد گوناگونی نیز برای آن فراهم شده است .

بلند خوانی کتاب هایی که مهارت زبانی کودکان را افزایش می دهند و فضای بحث و گفت و گو، بازی های نمایشی خلاق، نویسندگی و قصه گویی خلاق و لذت و سرگرمی برای آنان ایجاد می کنند، از جمله ی این فعالیت ها هستند. آثاری که کودکان را به ساختن قصه های پرداخته ی ذهن خود یا تمام کردن قصه های نیمه تمام تشویق می کنند یا قصه های "چه می شد اگر" می توانند کودکان را به شیوه ی غیر مستیقم به کاوش در دنیاهای نو برانگیزند و به بیان دستاوردهایی که در همراهی با شخصیت ادبی توانسته اند به دست آورند، تشویق کنند. به خاطر سپردن، پیش بینی کردن، همانند سازی و شکل دادن مفاهیم کلی که یکی از راه های آن کتابخوانی است به رشد و پرورش شناختی کودکان یاری می رسانند. ادبیات در مفهوم عام، و داستان های تصویری و مصور در مفهوم خاص بهترین مواد خواندنی برای کسب مهارت های لازم خواندن در کودکان است. کتاب های تصویری ، که دارای تصاویر زیاد و متن های کوتاه هستند، کلامی موزون دارند و جمله هایی که در طول داستان تکرار می شوند و مهم تر از همه داستانی پر کشش و به یاد ماندنی را بیان می کنند، بهترین مواد برای کسب مهارت های خواندن خلاق در کودکان اند.

بررسی واکنش های شفاهی و مکتوب کودکان به ادبیات ، هنگامی که گزیده ی داستانی را بازگو می کنند یا در بازبینی واکنش های آنان وقتی که درباره ی داستانی سخن می گویند، می توانند ما را با دیدگاه مختلف آنان آشنا کند. امروزه در کشورهای پیشرفته افزون بر کتاب های داستانی تصویری که به فراوانی در اختیار کودکان قرار می گیرند ، کتاب هایی درمرحله ی آمادگی و کلاس اول به بالا تهیه می شوند که به کتاب های آسان خوان یا کتاب های آموزش مقدماتی معروف اند . این کتا ب ها پلی میان کتاب های تصویری داستانی و کتاب های آموزشی هستند .

کتاب های آسان خوان یا کتاب های آموزش مقدماتی، کودکان را گام به گام به سوی کسب مهارت های سواد هدایت می کنند. این کتاب ها، دارای داستان یا داستان هایی به زبان ساده و با واژه های کنترل شده اند تا نوآموز بتواند آن ها را به طور مستقل بخواند. داستان ها در کتاب های آموزش مقدماتی از بسیار ساده شروع و به تدریج پیچیده می شوند.

در ایران به جز کتاب درسی کلاس اول، کتاب هایی ویژه ی گسترش یادگیری خواندن در اختیار آموزگاران قرار ندارد. تهیه ی کتاب های فارسی آموز ادبی (۱) و (۲) و (۳) و واژه نامه چیستانی پاسخی به این کمبود در آموزش زبان به کودکان فارسی زبان است. تقویت مهارت های شفاهی، ایجاد انگیزه در بیان داستان یا مطلب، ایجاد لذت و شادی، گسترش گنجینه ی واژگان کودک، رشد مهارت روان خوانی و بالا بردن درک مطلب، از ویژگی های این کتاب هاست.

آموزگاران می توانند در کنار کتاب های درسی که بر پایه ی روش آوایی آماده شده اند، از کتاب های فارسی آموز بر پایه ی روش تفکر مدار یا کلام مدار استفاده کنند و کودکان را در یک روند گام به گام، به کسب مهارت های خواندن خلاق یاری رسانند.

محمد هادی محمدی

منابع برای مطالعه بیشتر :

  • پیشگفتار فارسی آموز۱و ۲ و ۳. محمد هادی محمدی. نشر چیستا
  • گام های نخستین به سوی خواندن. جودیس شیکدانز و دیگران؛ مترجمان احمد به پژوه و محمد جعفر کندی. تهران: سازمان انجمن اولیا و مربیان جمهوری اسلامی، ۱۳۸۱



کلمات کلیدی : [ خواندن ] [ خلاق ] [ کودکان ] [ چیست؟ ]
بازدید ها : ۹۶۸ مرتبه

مطالب تصادفی
 
روزه و رمضان در آئینه شعر فارسی
آشنایی با رادلف اشتاینر(خالق روش آموزش خلاق والدورف)
سرزمین من:معرفی استان های ایران(۱)
خلاق بودن را یاد دهیم
چگونگی نهادینه کردن مفاهیم دینی در کودکان

سخن روز